Маңғыстаудың киелі орындары ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді

Пусан, 2026 жылғы 25 шілде — Бүгін Пусан қаласында өтіп жатқан ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра комитетінің 48-сессиясында «Маңғыстаудың жартасты мешіттері мен олармен байланысты киелі орындары» дүниежүзілік мұра тізіміне енгізу туралы шешім қабылданды. Нысан құрамына бес жартасты мешіт — Бекет ата, Шопан ата, Қараман ата, Шақпақ ата және Сұлтан үпі кірді.

Маңғыстаудың жартасты мешіттеріне кірген бес нысан

ЮНЕСКО тізіміне енген нысан жергілікті дәстүрлер мен геологиялық ерекшеліктерге сай жасалған рухани және сәулеттік тәжірибелерді ұсынады. Ол өңірдің тарихи-мәдени кешенінің әмбебап құндылығын халықаралық деңгейде мойындаудың дәлелі болып табылады.

• Бекет ата — XVIII–XIX ғасырлардағы көрнекті тұлғамен байланысты, Қазақстандағы қасиетті зиярат орындарының бірі.
• Шопан ата — Қожа Ахмет Ясауидің шәкірті деп саналатын сопылық тұлғаның қабірі бар мешіт және көне қорымдар орналасқан.
• Қараман ата — ауқымды тарихи қорыммен бірге аймақтың ірі киелі орталығы саналады.
• Шақпақ ата — борлы жынысқа қашалып салынған жерасты мешіті, ерекше жоспарлану мен эпиграфиялық ескерткіштері бар.
• Сұлтан үпі — теңізшілер мен жолаушылардың қорғаушысы саналған, Каспий жағалауына жақын орналасқан мешіт.

Үміткерлікті дайындаған жұмыс және делегация

Номинациялық досьені Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі, Сыртқы істер министрлігі, Маңғыстау облысы әкімдігі және ұлттық ғылыми мекемелер мен сарапшылар бірігіп әзірледі. Бұл көпжылдық еңбек 1972 жылғы Дүниежүзілік мәдени және табиғи мұраны қорғау туралы конвенция талаптарына сәйкес жүргізілді.

2024 жылғы наурызда Мемлекет басшысы Атыраудағы Ұлттық құрылтай отырысында уәкілетті органдарға Маңғыстаудың жартасты мешіттерін ЮНЕСКО тізіміне енгізу бойынша жұмыс жүргізуді тапсырған болатын. Пусандағы сессиядағы отандық делегацияны Қазақстан Республикасының ЮНЕСКО және ИСЕСКО істері жөніндегі Ұлттық комиссиясының төрағасы Ерлан Қарин басқарды.

ЮНЕСКО қабылдауы, салтанатты рәсім және жауапкершілік

Шешім жарияланғаннан кейін Пусан конгресс-орталығында салтанатты рәсім өтті. Ерлан Қарин Комитет, ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра орталығы және ИКОМОС сарапшыларына номинацияны бағалап, қолдағаны үшін алғыс айтты. Делегаттар Қазақстанды құттықтап, мерекелік шаралар өтті.

Рәсім аясында домбырашы Мейірбан Сейітбай мен жетігенші Сабина Бауыржанова Маңғыстаудың рухани дәстүрлерінен шабыт алған музыкалық шығармаларды орындады. Қабылданған шешім елге бұл бірегей мұраны келесі ұрпаққа сақтау жөнінде қосымша жауапкершілік жүктейтінін және Қазақстанның конвенция талаптарын орындауға деген адалдығын растайтынын білдіреді.

Қазақстандағы Дүниежүзілік мұра нысандарының тізімі

Маңғыстаудың киелі орындарының қабылдануымен Қазақстандағы Дүниежүзілік мұра нысандарының саны жетіге жетті. Олардың қатарында Қожа Ахмет Ясауи кесенесі, Таңбалы археологиялық ландшафтының петроглифтері, Сарыарқа — Солтүстік Қазақстанның далалары мен көлдері, Ұлы Жібек жолының Чанъань–Тянь-Шань дәлізінің бағыт желісі, Батыс Тянь-Шань және Қоңыржай белдеудің Тұран шөлдері бар.

Дереккөз: gov.kz