Қазақстанда өндірістік жазатайым оқиғалардан сақтандыру жүйесі жетілдірілуде
Қазақстанда еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі азаматтардың қаржылық қорғалуын қамтамасыз ету мен еңбек қауіпсіздігін арттыру бағытындағы шараларды жалғастырып келеді. Осы мақсатта қызметкерлерді еңбек міндеттерін орындау барысында жазатайым оқиғалардан міндетті сақтандыру жүйесі (ЖОМС) маңызды орын алады. Бұл жүйе өндірісте зардап шеккен қызметкерлерге және олардың отбасына қолдау береді, сондай-ақ жұмыс берушілердің қаржылық тәуекелін азайтады.
Өндірістік жазатайым оқиғалардан сақтандыру жүйесінің ерекшеліктері
2005 жылдан бері қолданыстағы ЖОМС жүйесі өндірістік жарақат немесе кәсіби ауру салдарынан келген зиянды өтеуді көздейді. Жүйе қызметкердің еңбекке жарамсыз болуы немесе отбасының табысы азайған жағдайда, қаржылық қолдау ұсынады. Сақтандыру қорғанысы ірі кәсіпорындардың ғана емес, шағын және орта бизнес қызметкерлеріне де қатысты. Себебі өндірістегі жазатайым оқиға кез келген салада орын алуы мүмкін, ал шағын кәсіпорындарға келтірілген зиянды өтеу айтарлықтай ауыртпалық болуы ықтимал.
Заңнамаға сәйкес, еңбекке қабілеттіліктен айырылу деңгейі 5–29% аралығында болса, жоғалтқан жалақыны жұмыс беруші өтейді. Егер бұл көрсеткіш 30–100% аралығында болса, төлемдерді сақтандыру ұйымы жүргізеді. ЖОМС жүйесі жоғалтқан жалақыдан бөлек, емделуге, дәрі-дәрмек сатып алуға, протездеуге, күтімге және шипажайлық-курорттық емге жұмсалған шығындарды да өтейді. Кей жағдайда өтемақы 100 айлық есептік көрсеткішке дейін жетуі мүмкін. Қызметкер көз жұмса, төлемдер оның отбасы мен басқа да құқылы тұлғаларға беріледі. Сақтандыру ұйымының төлем міндеттемелері бірнеше жылға созылуы мүмкін. 2026 жылы ЖОМС бойынша ең төменгі жылдық сақтандыру сыйлықақысы 85 мың теңге болмақ. Дәл нақты мөлшері кәсіпорынның жалақы қорына және кәсіби тәуекел классына байланысты анықталады.
Сақтандыру жүйесін жаңарту және әлеуметтік қолдау шаралары
ЖОМС жүйесі тек жазатайым оқиғалардың салдарын өтеумен шектелмейді. 2024 жылдан бастап жұмыс берушілерге өндірістік жарақаттың алдын алуға кеткен шығындардың сақтандыру сыйлықақысының 6%-ына дейінгі бөлігін өтеу мүмкіндігі қарастырылған. Сонымен қатар қызметкерлерді оңалтуға жұмсалған шығындарды қайтару тетігі енгізілді. Бұл жағдайда да өтемақы мөлшері 6%-ға дейін, нақты шығындар мен құжаттар негізінде төленеді.
Әлеуметтік қорғаудың тағы бір бағыты – 55 жасқа толған және ұзақ жылдар зиянды еңбек жағдайында жұмыс істеген қызметкерлерге арналған арнайы әлеуметтік төлем. Бұл мүмкіндік 2024 жылдың 1 қаңтарынан бастап енгізілді және зиянды еңбек жағдайындағы жұмысын тоқтатуға немесе қауіпсіз жұмысқа ауысуға жағдай жасайды. Сонымен бірге сақтандыру жүйесінің қаржылық тұрақтылығын арттыру үшін 2025 жылдың ақпанынан бастап ірі тәуекелдерді бірлесіп бөлуге арналған бірыңғай қайта сақтандыру пулы іске қосылады. Оған өмірді сақтандыру саласындағы тоғыз компания бірікті.
Сақтандыру шарттарының қолжетімділігі және статистика
Сақтандыру қызметтерін алу жолдары да жеңілдетілуде. 2026 жылдың қазанында Мемлекеттік аннуитеттік компания ЖОМС шарттарын онлайн рәсімдеуге арналған сервис іске қосты. Енді жұмыс берушілер электрондық цифрлық қолтаңба арқылы сақтандыру келісімін қашықтан ресімдей алады.
Жүйені жетілдіру алдағы уақытта тәуекел деңгейіне қарай сараланған, икемді тарифтер белгілеуге негізделеді. Бұл жұмыс берушілерді кәсіби тәуекелді азайтуға және еңбек жағдайын жақсартуға ынталандырады.
Сақтандыру нарығындағы өсім және қорытынды
Сақтандыру қорғанысының ауқымы жыл сайын кеңейіп келеді. 2021 жылы ЖОМС бойынша 63 мың шарт жасалса, 2025 жылы олардың саны 154 мыңға, 2026 жылдың 15 қарашасында 204,4 мыңға жетті. Қазір 4 миллионнан астам қазақстандық қызметкер сақтандыру қорғанысымен қамтылған. Сақтандыру сыйлықақыларының көлемі де артып отыр: 2021 жылы 41,2 млрд теңге болса, 2025 жылы 139,3 млрд теңгеге жетті. 2026 жылдың тоғыз айында бұл көрсеткіш 111,8 млрд теңгені құрады.
Сақтандырумен қамтуды кеңейту, төлем жүйесін жетілдіру және өндірістік жарақаттың алдын алу шаралары қызметкерлердің әлеуметтік қорғалуын күшейтеді. Жүйенің басты мақсаты – өндірістегі тәуекелдерден зардап шеккен азаматтар мен олардың отбасын қаржылық қолдаусыз қалдырмау және жұмыс берушілердің қауіпсіз еңбек жағдайларын жасауға деген жауапкершілігін арттыру.
Дереккөз: gov.kz


