Міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесіндегі ұзақ мерзімді әлеуметтік төлемдер

Қазақстанда міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесі 2005 жылдың 1 қаңтарынан бастап енгізілді. Оның мақсаты – әлеуметтік тәуекелдерге ұшыраған азаматтарға қосымша қолдау көрсету, яғни еңбек ету қабілетінен айырылған, асыраушысынан айырылған немесе жұмыссыз қалған жандарға көмек көрсету.

Жүйе іске қосылғаннан бері әлеуметтік төлемдердің тәртібі мен мөлшері жетілдірілді. Мемлекеттік қызметтер электронды және проактивті түрде көрсетіле бастады. Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қоры (МӘСҚ) арқылы азаматтар мен олардың отбасы мүшелеріне арнайы әлеуметтік төлемдер беріледі.

Әлеуметтік төлемдер қалай тағайындалады

МӘСҚ-тан төленетін әлеуметтік төлемдер мемлекеттік кепілдіктерге қосымша ретінде беріледі. Яғни, азамат әлеуметтік тәуекелге ұшыраса, оған мемлекет тарапынан жәрдемақы төленеді, ал МӘСҚ-дан қосымша төлем тағайындалады. Бұл жүйеге қатысу және жұмыс берушінің аударымдары азаматтың қосымша төлем алу құқығын анықтайды.

Төлемдер екі негізгі жағдайда ұзақ мерзімге беріледі:

• Еңбек ету қабілетінен айырылғанда – төлем зейнет жасына жеткенге дейін, еңбекке жарамсыздық дәрежесі сақталған кезеңде төленеді. Азамат еңбек қызметін жалғастырса да, төлем алу құқығы сақталады.
• Асыраушысынан айырылу кезінде – қайтыс болған адамның асырауында болған отбасы мүшелеріне төленеді. Бұл төлем балалар кәмелет жасына жеткенге дейін, ал күндізгі бөлімде оқитын болса, 23 жасқа дейін жалғасады.

Төлемдердің көлемі және статистикасы

2026 жылдың 9 айында еңбекке қабілеттілігінен айырылуына байланысты 97,6 мың адамға 45,3 млрд теңге әлеуметтік төлем төленді. Жүйе іске қосылғалы бері бұл мақсатқа 338 млрд теңге бағытталды.

Асыраушысынан айырылу бойынша төлемдерге қазір 68,5 мың отбасы ие болып отыр. Бұл мақсатқа МӘСҚ-дан 33,3 млрд теңге бөлінген. Жалпы, жүйе іске қосылғаннан бері осы бағытта 236 млрд теңге төленді.

Ұзақ мерзімді әлеуметтік қолдаудың маңызы

Міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесінің басты жетістігі – азаматтар мен олардың отбасы мүшелеріне өмірлік қиын жағдайда ұзақ мерзімді қолдау көрсету мүмкіндігінің қалыптасуы. Жүйеге қатысқан адамның әлеуметтік қорғалу құқығы қайтыс болғаннан кейін де сақталып, оның отбасы мүшелеріне қаржылық көмек көрсетуге жол ашады.

Дереккөз: gov.kz