Қазақстанда кәріз желілерінің жартысынан астамы тозған – салдарын жою үшін 45 қалада күрделі жаңғырту жүргізіліп жатыр

Қазақстандағы су құбыры және кәріз желіліктерінің жай-күйі қоршеген ортасының экологиялық қауіпсіздігіне тікелей әсер етіп жатыр. Еліміз бойынша су құбыры желілерінің 38%-ы, ал кәріз желілерінің 54%-ы ресурс өндігінде. Тазарту құрылыстарының орташа тозу деңгейі 65%-дан асады.

Жағдайы түзету үшін «Энергетикалық және коммуналдық секторларды жаңғырту» ұлттық жобасы (МЭКС) қабылданған. Бағдарламаның негізгі мәндерінің бірі — 45 қалада кәріз-тазарту құрылыстарын салу және реконструкциялау. Жаңғырту жұмыстарының жалпы құны 1,9 триллион теңге.

Жаңғырту жұмыстарының масштабы

МЭКС аясында аталған шамамен 7,8 мың шақырым су құбыры мен кәріз желілерін жаңарту көзделіп отыр. Су құбыры желілерін жаңартуға 700 миллиард теңге, ал кәріз желілерін жаңғыртуға 400 миллиард теңге бөлінді.

Жобаның барлық жоспарлау фазасы мынадай нәтижелерге жету мерзімдеген:

• 2026 жылды аяқтағанда: су құбыры желілерінің тозу деңгейі 37%-ға, кәріз желілерінің тозуы 52%-ға төмендейді;
• 2029 жылға қарай: су құбыры желілерінің тозу деңгейі 33%-ға, кәріз желілерінің тозуы 41%-ға дейін қысқарады.

Жобалау ынамдар ауысуындағы ынамдар ысытарындағы

Қазіргі кезде 146 жоба іске асырудың әртүрлі сатысында орындалуда. Оның ішінде:

• 69 жоба тек іске асырылып жатыр;
• 23 жоба конкурстық рәсімдерге дайындалуда;
• 54 жоба келісу процесін өтуде.

Бұндан өзге, 2026 жылы бюджет қаржысынан сумен жабдықтау және су бұру саласындағы 345 жобаны іске асыруға 309 миллиард теңге бөлінді.

Цифрландыру және ғана бақылау

Жаңғырту жұмыстарымен бірге су арналары кәсіпорындарының цифрландыруы да жүргізіліп жатыр. Бақылау жүйелері арнайы құрылқалардың жұмысын, су шығынын және желілердегі қысымды мониторингқа мүмкіндік береді.

Әзіргі кезде 25 қалада 32 су арнасы кәсіпорны автоматтандыру құралдарын енгізу бойынша барлығы 54 миллиард теңге құнындағы өтінім берген. Сегіз өтінім бойынша қатынас жасалды, жеті өтінім конкурстық рәсімдерде.

Халықты мемлекеттік қолдау

Коммуналдық инфрақұрылымды жаңғыртумен қатар, елімізде тұрғындарға мемлекеттік қолдау да өзектіліктің сөзінде болып жатыр. Ауыз су беру қызметінің құнын субсидиялауға 2026 жылында 28 миллиард теңге бөлінді. Осы қаражат есебінен мемлекет су компанияларына өндігін ішінке өтейді, қосындыда тұрғындар төмен тариф бойынша су пайдалана алады.

Сондай-ақ, коммуналдық шығындары отбасының белгіленген табысының үлесінен асатын азаматтарға тұрғын үй көмегі беріліп жатыр. 2026 жылында бұл мақсатқа жергілікті бюджеттерден 400 миллион теңге төленіп, шамамен 8 мың адамға қолдау көрсетілді.

Дереккөз: gov.kz