«Конверттегі» жалақы: жұмыскердің тәуекелі мен жұмыс берушінің міндеті

Ресми жалақы неме білдіреді

Ресми жалақы — бұл адамға төленетін еңбек ақысы ғана емес. Бұл әлеуметтік төлемдер, зейнетақы жарналары және табысынан айырылған уақытта отбасының қаржылық қорғалуының негізі. Жалақысын толық өлшемінде алатын адам қажет кезінде сәйлік әлеуметтік көмек пана ала береді. Бірақ мұндай күндер туындаған жағдайда нақты табыс қанша ресми түрде төленгені ерекше маңызды болады.

Өйткені әлеуметтік төлемдер есептелінде әлеуметтік аударымдар жасалған кіріс негіз болып отырады. Жалақының ресми бөлігі үстем болса, әлеуметтік төлемдер де ұлғаяды.

«Конверттегі» жалақының қауіптері

Көп жағдайда мәселе жалақының бір бөлігі жасырылып, осыдан салық пен міндетті төлемдер толықтай аударылмауынан туындайды. Ресми кіріс төмен көрсетілгенде болашақ әлеуметтік төлем сомасы да азаяды.

Шартты мысал:

• Бала күтіміне байланысты төлем есептелінде соңғы 24 айдағы орташа айлық кіріс пайдаланылады
• Орташа кіріс 300 мың теңге болса, 40 пайыздық коэффициент бойынша төлем — 120 мың теңге/айына
• Жалақы толық көрсетілмегендіктен орташа кіріс 150 мың теңге болса, төлем — 60 мың теңге/айына
• Айырмашылық — 60 мың теңге болуы мүмкін

Бұл қаржы балаларының киімі, тамағы және өндіктігіне бөлінуі тиіс болатын ресурсты азайтады.

Ұзақ мерзімді салдары

Жалақыны жасырудың әсері уақыт өте келе көбінеуді білдіреді. Зейнетақы жарналары толық аударылмаса, жұмыскердің болашақ зейнетақы жинағы күміс болады. Еңбек дауы туындаған жағдайда нақты жалақы мөлшерін және берешекті дәлелдеу ауыр болып тұрады.

Міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесі еңбекке қабілетсіздіктің, жұмыстан айырылудың немесе асыраушысынан айырылудың кезінде қаржылық көмек көрсетеді. Жүктілік, босану және балаға күтік жасау кезінде де әлеуметтік төлемдер қарастырылады. Бұл төлемдер нақты ресми табысқа негізделгендіктен, жасырын жалақы оларды төмендетеді.

Жұмыскердің құқықтары мен міндеттері

Еңбек шартының болмауы автоматты түрде жұмыскерді еңбек құқықтарынан айырмайды. Еңбек кодексінің 33-бабына сәйкес, жұмыс берушінің кінәсінен еңбек шарты ресімделмеген болса да, еңбек қатынастары жұмысқа кіріскен күннен бастап туындады деп есептеледі.

Жұмыскер өзінің құқықтарын қорғау үшін:

• Еңбек шартындағы жалақы төлеу талаптарын бақылау
• Есептелген жалақы туралы ақпарат алу
• Әлеуметтік аударымдар мен зейнетақы жарналарының уақтылы түсуін көзеу
• Жұмыс беруші еңбек шартын жасасудан бойын ыстағаны кезінде еңбек инспекциясына өтініш беру
• Міндетті төлемдер төленмеген болса, мемлекеттік кірістер органдарына арыз жүргізу

Мемлекеттік жауапкершілік

Әлеуметтік қорғау саласында мемлекет, жұмыс берушілер және азаматтар ортақ жауапкершілік бөлісе отырады. Еңбек кодексінде жұмыс берушінің жүктіліккі және босану демалысы кезінде орташа жалақы төлеуі, әлеуметтік төлем сомасын шегеріп болған жағдайда көзделген. Бұл еңбек шартында, ұжымдық келісімде немесе жұмыс берушінің актісінде көрсетілсе жүзеге асырылады.

Әлеуметтік аударымдар туралы ақпаратты eGov.kz порталы, банк қосымшалары, Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорының филиалдары және «Азаматтарға арналған үкімет» корпорациясы арқылы ала беруге болады.

Дереккөз: gov.kz