МӘМС: антифрод 4 млрд теңге алды, жекеменшік мектептерде 8 млрд үнемделді
Үкімет бюджет шығындарын бақылауды күшейту және негізсіз төлемдерді қысқарту мақсатында цифрлық құралдарды енгізді. Нәтижесінде 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында МӘМС-та антифрод-тетіктер төлем жасалғанға дейін 4 млрд теңгеден астам ақауды анықтады, ал жекеменшік мектептерді қаржыландыруды цифрландыру 2025 жылдың қыркүйек–желтоқсанында 8 млрд теңге үнемдеуге мүмкіндік берді.
МӘМС жүйесінде төлемдерді алдын ала тексеру енгізілді
2026 жылғы қаңтарда Әлеуметтік медициналық сақтандыру қоры (ӘМСҚ) ҚР Қаржы министрлігінің қарамағына берілді. Бұдан кейін ақпан айында қаржылық және басқарушылық теңгерімсіздіктерді жоюға бағытталған реформа басталып, төлемдерді кейінгі бақылаудан төлем жасалғанға дейінгі алдын алу жүйесіне көшу жүзеге асырылды.
Осының арқасында 2026 жылдың I жартыжылдығында антифрод жүйесі медициналық ұйымдарға қаражат аударылардан бұрын 4 млрд теңгеден астам сомада ақаулар анықтады.
Qalqan платформасы арқылы бірыңғай цифрлық контур құрылуда
Астана қаласында пилоттық жоба ретінде Qalqan платформасы енгізілді: жоспарлау, сатып алу, медициналық көмекті бақылау мен төлеу циклінің бәрі бір цифрлық контурда біріктіріледі. Қазір 207 клиникада платформа арқылы 92 түрдегі медициналық көмектің ішінде 20 түрі үшін төлемдер жүргізілуде, тағы 60 түрі сынақтан өтуде.
Платформа қаржылық бақылаумен қатар медициналық ұйымдарға қаржылық басқаруды жақсартуға, созылмалы кредиторлық берешекті азайтуға және дәрігерлердің әкімшілік жүктемесін төмендетуге бағытталған. Жыл соңына дейін барлық жария етілген көмек түрлері өнеркәсіптік пайдалануға берілуі жоспарлануда.
Пациент бақылауы: QR және электрондық қаржылық паспорт
Цифрландыру пациент ролін өзгертуде: қазір пациент eGov Mobile арқылы QR-кодпен медициналық ұйымға бару фактісін растай алады, ал болашақта бұл қызмет екінші деңгейлі банктердің қосымшаларында іске қосылады. Келесі қадам — пациенттің электрондық қаржылық паспорты, онда көрсетілген және төленген қызметтер туралы ақпарат сақталады.
Реформа шығындарды бақылаудан қаржыландыру тиімділігі мен медициналық көмектің нәтижесін бағалауға көшуге бағытталған. 2026 жылдың екінші жартысында жаңа басқару моделінің механизмдері кең ауқымда таратылады.
Жекеменшік мектептерге төлемдерді цифрландыру және үнем
Жекеменшік мектептерді қаржыландыруды ашық әрі дәл жүргізу мақсатында 2025 жылдың күзінде OrtaBilim сервисі іске қосылды. Бұл сервис мемлекеттік білім беру тапсырысын e-Qazyna платформасына көшіру арқылы төлемдерді автоматтандыруды және жергілікті білім басқармаларына орналастыру өкілетін беруін қамтамасыз етті.
2020 жылы елде 203 жекеменшік мектеп болса, 2025 жылға қарай олардың саны 745-ке жетті. ОртаBilim және e-Qazyna интеграциясы арқылы оқушылар контингентін нақты уақыт режимінде верификациялау іске қосылып, қолмен есептеулерден бас тарту нәтижесінде 2025 жылдың қыркүйек–желтоқсанында бюджеттен 8 млрд теңге үнемделді.
- Платформада 899 жекеменшік мектеп цифрландырылды.
- 2026 жылғы қаңтар–мамырда оператор 749 мектептің актілері бойынша 102,9 млрд теңге сомасында ашық төлем жүргізді.
- Цифрлық тексеру 145 мектепті оқытуға арналмаған ғимараттарда орналасқанын анықтады — олардың мемлекеттік тапсырысының көлемі 38 млрд теңге.
2027 жылғы 1 қаңтардан бастап білім беру қызметіне мақсатты арналмаған ғимараттарда орналасқан жекеменшік мектептерге мемлекеттік тапсырыс толық тоқтатылады; бизнеске санитарлық және қала құрылысы талаптарына сәйкестендіруге уақыт берілді. Реформа мақсаты — жекеменшік білім беруді қысқарту емес, бюджет қаражатын нақты талаптарға сай және көрсетілетін қызметтерге бағыттау.
Жалпы алғанда, енгізілген цифрлық құралдар мен алдын алу шаралары бюджет қаражатын тиімді жұмсауға және ашықтықты арттыруға бағытталған. Келесі кезеңнің басты міндеті — енгізілген өзгерістерді пациент пен дәрігерге тікелей әсер ететін нақты нәтижеге айналдыру: қолжетімді әрі тиімді көмек пен әділ қаржыландыру моделі қамтамасыз етілуі тиіс.
Дереккөз: gov.kz
