Қазақстанда ғалымдарды қолдау мен ғылыми әзірлемелерді өндіріске енгізу ауқымы кеңейіп келеді
Қазақстанда ғылымды дамыту мемлекеттік саясаттың негізгі бағыттарының бірі болып саналады. Ғылым және жоғары білім министрлігі ғалымдарды қолдау, ғылыми-зерттеу инфрақұрылымын жетілдіру және ғылыми әзірлемелерді экономикаға енгізу бойынша тұрақты шаралар қабылдап келеді.
Ғылыми зерттеулер мен кадр әлеуеті артуда
2025 жылы ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстармен айналысатын қызметкерлер саны 28 374 адамға жетті. Бұл көрсеткіш 2024 жылмен салыстырғанда 4,5%-ға жоғары. Зерттеушілердің 41,8%-ы ғылыми дәрежеге ие, ал 47%-ы 40 жасқа дейінгі мамандар. Елде ғылыми-зерттеу қызметімен 434 ұйым айналысады, олардың қатарында жоғары оқу орындары, мемлекеттік мекемелер мен кәсіпорындар бар.
Жаңа заңдар мен стандарттар енгізілді
Мемлекет басшысы тапсырмасымен «Ғылым және технологиялық саясат туралы» Заң қабылданып, ғылым мен өндіріс арасындағы байланысты күшейтуге және ғалымдарды қолдау тетіктерін кеңейтуге бағытталды. Сонымен қатар, 2026 жылғы 1 қазаннан бастап ғылыми зерттеулерді өндіріске енгізуге арналған жаңа ұлттық стандарт – СТ РК 4047-2026 күшіне енді. Бұл стандарт ғылыми әзірлемелердің нәтижелілігін және өндіріске енгізу жүйелілігін арттыруға мүмкіндік береді.
Жас ғалымдарға қолдау көрсетілуде
Жас зерттеушілерді қолдау мақсатында гранттық қаржыландыру арқылы 2 000-нан астам жас ғалым 690 жоба аясында ғылыми идеяларын жүзеге асыруға мүмкіндік алды. Сондай-ақ, арнайы жеңілдетілген несие бағдарламалары және пәтерлерді өтеусіз беру арқылы 800-ден астам жас ғалым баспанамен қамтамасыз етілді. Ғылыми дәрежелер үшін төленетін үстемеақы мөлшері де ұлғайтылды.
Ғылыми әзірлемелерді коммерцияландыру және инновациялық даму
2016-2026 жылдары ғылыми және ғылыми-техникалық қызмет нәтижелерін коммерцияландыруға арналған бағдарламалар аясында сегіз конкурс өтіп, 386 жоба мемлекеттік қолдауға ие болды. Олардың ішінде 291 жоба өз өнімдерін нарыққа шығарды, 30-дан астам жоба экспортқа шықты, тоғыз жоба 1 млрд теңгеден астам сату көлеміне жетті. Бұл отандық әзірлемелердің бәсекеге қабілеттілігін көрсетеді.
Инновациялық инфрақұрылым мен ынтымақтастық нығаюда
2026 жылғы Жаһандық инновациялық индекс қорытындысы бойынша Қазақстан 139 елдің арасында 73-орынға көтеріліп, Азия өңірінде екінші орынға тұрақтады. Ғылым қорының өкілеттіктері кеңейтіліп, жаңа қолдау құралдары енгізілді. Соңғы үш жылда 33 ғылыми-технологиялық сессия өткізіліп, 200-ден астам технологиялық міндет анықталды және 180-нен астам шешімнің прототипі жасалды.
Ғылым мен өндіріс арасындағы байланыс күшейтілуде
Еліміздің ірі кәсіпорындары – «Қазақмыс», «Қазатомөнеркәсіп», ERG, «Қазмырыш», «ҚазМұнайГаз» және басқалар ғылыми сессияларға қатысып, өндіріс пен ғылым арасындағы ынтымақтастықты дамытып келеді. Сондай-ақ, кәсіпорындар мен мемлекеттік органдардың сұраныстарын жүйелеу үшін ғылыми-технологиялық міндеттердің бірыңғай тізілімі құрылды. Бұл бастама ғылыми қауымдастық пен бизнес арасындағы әріптестікті арттырады және экономика салаларының технологиялық қажеттіліктеріне сай ғылыми зерттеулерге мемлекеттік тапсырыс қалыптастыруға жол ашады.
Дереккөз: gov.kz
