Ядролық сынақтарға қарсы іс-қимыл халықаралық күні: БҰҰ‑да мерейтойлар атап өтілді
2026 жылғы 31 тамызда Нью‑Йоркте БҰҰ штаб‑пәтерінде Қазақстан бастамасымен Ядролық сынақтарға қарсы іс‑қимыл халықаралық күніне орай бірқатар шара өтті. Басқа ел өкілдері мен халықаралық ұйымдар қатысқан жоғары деңгейдегі отырыс басты оқиға болды.
Ядролық сынақтарға қарсы іс‑қимыл халықаралық күні: Семей, ЯСЖТШ және Орталық Азия
Биылғы халықаралық күн үш маңызды мерейтойға арналды: Семей ядролық сынақ полигонының жабылғанына 35 жыл, Ядролық сынақтарға жаппай тыйым салу туралы шарттың (ЯСЖТШ) қол қоюға ашылғанына 30 жыл және Орталық Азиядағы ядролық қарудан азат аймақ туралы шарттың қол қойылғанына 20 жыл. Негізгі іс‑шара — БҰҰ Бас Ассамблеясының жоғары деңгейдегі отырысы — осы тақырыптарға арналып ұйымдастырылды.
Отырыс БҰҰ Бас Ассамблеясының Төрайымы Анналена Бербок, БҰҰ Бас хатшысының атынан Қарусыздану мәселелері жөніндегі жоғары өкілі Изуми Накамицу және ЯСЖТШ ұйымының Атқарушы хатшысы Роберт Флойд тарапынан ашылды. Қатысушылар ядролық сынаққа қарсы қалыптасқан халықаралық норманы сақтау қажеттігін атап өтті.
Халықаралық үндеулер мен Қазақстанның рөлі туралы негізгі сөздер
БҰҰ Бас хатшысы Антониу Гутерриш өз жолдауында ядролық қаруға ие мемлекеттерді сынақтарға қатысты қолданыстағы мораторийлерді сақтау туралы және ЯСЖТШ‑тың жедел түрде күшіне енуін қамтамасыз ету үшін қажетті қадамдар жасауға шақырды. Ол: «Әлем енді ешқашан ядролық жарылыстың куәсі болмауға тиіс» деп мәлімдеді.
Отырыс баяндамаларында Семей полигонының жабылуы мен Қазақстанның кейіннен ірі ядролық арсеналдан бас тартуы жаһандық қарусыздану үдерісіндегі маңызды сәт ретінде көрсетілді. Қазақстанның БҰҰ жанындағы Тұрақты өкілі Қайрат Омаров Президент Қасым‑Жомарт Тоқаевтың ядролық қарусыздану және таратпау саласындағы саясатына және халықаралық ынтымақтастықты нығайтуға бағытталған үндеулеріне ерекше тоқталды.
Символдық шаралар, көрме және естелік ағаш отырғызу рәсімі
Отырыс алдында БҰҰ ғимаратының ядролық қарусыздануға арналған қабатында символдық шеру өтті; онда «Невада‑Семей» қозғалысының халықтық наразылық акцияларын бейнелейтін фотосуреттер көрсетілді. Қазақстанның тұрақты миссиясында өткізілген шарада қатысушыларға тақырыптық кітап көрмесі мен ядролық сынақтардың зардаптары туралы деректі фильм ұсынылды.
Белгілі қазақстандық суретші әрі антиядролық қозғалыс белсендісі Кәріпбек Күйіковтің сөздері отырысқа гуманитарлық үн қосып, ядролық сынақтардың адамдар мен кейінгі ұрпаққа әкелетін зардаптарын тағы бір мәрте еске салды. Күйіковтің картиналары Изуми Накамицуға және Роберт Флойдқа табысталды.
Аталған аптада өткен басқа іс‑шаралар:
1) 2026 жылғы 28 тамызда БҰҰ штаб‑пәтерінде ЯСЖТШ‑тың 30 жылдығына арналған жоғары деңгейдегі еске алу іс‑шарасы мен арнайы көрме өткізілді.
2) 2026 жылғы 29 тамызда Қазақстан БҰҰ штаб‑пәтерінің аумағында Аустралия, Германия, Канада, Нидерланд, Финляндия және Жапониямен бірлесіп естелік ағаш отырғызу рәсімінің тең ұйымдастырушысы болды.
