Ұжымдық шарт: жұмыскерлердің еңбек құқығын қалай қорғайды — Еңбек инспекциясы
Елордада өткен брифингте Мемлекеттік еңбек инспекциясы комитетінің Астана қаласы бойынша департаменті басшысы Ерлан Исмағұлов ұжымдық шарттың еңбек құқықтарын қорғаудағы маңызы туралы айтты. Ол ұжымдық шарттардың еңбек қатынастарын айқындап, даулардың алдын алуға мүмкіндік беретініне ерекше тоқталды, деп хабарлайды елорда әкімдігінің ресми сайты.
Ұжымдық шарттың құқықтық негіздері және мазмұны
Ерлан Исмағұловтың сөзіне қарай, ҚР Еңбек кодексінің 1-бабының 79-тармағында ұжымдық шарт – жұмыс беруші мен жұмыскерлердің өкілдері арасындағы жазбаша келісім ретінде анықталған. Кодекстің 10‑бабына сәйкес еңбек қатынастарын тек заңдар ғана емес, ұжымдық шарттар да реттейді және шарт жұмыскерлердің жағдайын заңнан нашарлатпауға тиіс.
Ұжымдық шарттың құқықтық негіздері 156 және 157‑баптарда қарастырылған; онда еңбекақы, жұмыс уақыты мен тынығу режимі, еңбек қауіпсіздігі мен қорғанысы, әлеуметтік кепілдіктер және қабылданған міндеттемелердің орындалуын бақылау мәселелері реттелуі мүмкін. Сонымен қатар 158‑бапқа сәйкес, шартқа барлық тарап қол қойған сәттен бастап орындалуға міндетті болады.
Қай мәселелер жиі туындайды және оларды қалай болдырмауға болады
Мемлекеттік еңбек инспекциясының деректеріне сай, жұмыскерлерден келетін өтініштерде ең жиі кездесетін тармақтар:
- еңбекақы төлеу тәртібі мен кешігуі,
- еңбек жағдайларының өзгеруі,
- жұмыс уақыты мен режимі, демалыс беру,
- еңбек қауіпсіздігі талаптарының сақталмауы.
Көп жағдайда аталған дауларды сапалы әзірленген ұжымдық шартпен алдын алуға болады. Жұмыс беруші мен жұмыскерлердің өкілдері шартта әр тараптың құқықтары мен міндеттерін айқындап, даулы мәселелердің туындау себептерін азайтады.
Инспекцияның жұмысы және нақты тексеру мысалы
Мемлекеттік еңбек инспекциясы ұжымдық-шарттық реттеуді дамытуға профилактикалық бақылау, жұмыс берушілерге консультациялық көмек пен ақпараттық-түсіндіру жұмыстары арқылы көңіл бөлуде. Бұл шаралар еңбек заңнамасы талаптарының сақталуын күшейтуге бағытталған.
Мысал ретінде жоспардан тыс тексеру барысында бір жұмыс берушінің ұжымдық шартында көрсетілген көшпелі сипаттағы жұмыскерлерге өтемақы төлеу міндеттемелері орындалмағаны анықталды. Тексеру нәтижелері бойынша кәсіпорын әкімшілік жауапкершілікке тартылып, бұзушылықтарды жою жөнінде нұсқама берілді.
Ерлан Исмағұловтың қорытынды сөзінде ұжымдық шарттарды тиімді қолдану жұмыскерлердің құқықтарын қорғауға, жұмыс берушілердің әлеуметтік жауапкершілігін арттыруға және еңбек ұжымындағы тұрақтылықты нығайтуға ықпал ететіні, сондай-ақ ұжымдық-шарттық мәдениетті дамыту мен құқықтық сауаттылықты арттыру инспекцияның негізгі міндеттерінің бірі болып қала беретіндігі атап өтілді.
Дереккөз: gov.kz
