Қазақстан ғалымдары Гарвардтағы Хоутон кітапханасының тарихи құжаттарын зерттеді
Қазақстандық ғалымдар АҚШ-тың Гарвард университетіне ғылыми сапар шеңберінде барып, Хоутон кітапханасында 1599-1742 жылдарға жататын жеті тарихи құжатты зерттеді. Бұл құжаттар Яркенд хандығы мен Шығыс Түркістандағы басқару жүйесі, жер қатынастары, тархандық және сойырғал беру дәстүрі жөнінде маңызды мәліметтерді қамтиды. Орталық Азиядағы мемлекеттік басқару, іс жүргізу дәстүрлері мен терминологиясын зерттеу үшін бұл материалдардың маңызы зор.
Зерттеу жобасының мақсаты мен ауқымы
Ғылыми іссапар «Қазақстанның қолжазба мұрасы: реестрлеу, реставрациялау, ғылыми каталогтау, цифрландыру және кешенді кодикологиялық зерттеу» жобасы аясында ұйымдастырылды. Жобаның негізгі міндеті – Қазақстандағы қолжазбалар мен сирек кітаптарды жүйелі есепке алу, қалпына келтіру, ғылыми сипаттау және цифрландыру. Бұл жұмыс ұлттық жазба мұраны сақтау мен оны зерттеушілерге қолжетімді етуді, сондай-ақ жаңа тарихи білім қалыптастыруды көздейді.
Жобаға қатысушылар және серіктестік
Ауқымды жобаны «Ғылым ордасы» республикалық мемлекеттік кәсіпорны үйлестіріп отыр. Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті мен Astana IT University жобаның негізгі қатысушылары саналады. Гарвард университетінің Дэвис атындағы Ресей және Еуразияны зерттеу орталығы халықаралық серіктес ретінде бірлескен зерттеулер мен академиялық тәжірибе алмасуға қолдау білдіруде. Іссапарға Ясауи университетінің алты, «Ғылым ордасының» алты өкілі қатысты, олардың қатарында Орталық ғылыми кітапхананың төрт маманы бар.
Зерттеу барысында атқарылған жұмыстар
Ғалымдар Гарвард университеті мен АҚШ Конгресі кітапханасының қорларында деректану және библиография бағытында зерттеулер жүргізді. Ясауи университетінің ғалымдары ортағасырлық Орталық Азия тарихына байланысты жазба деректерді, соның ішінде мәмлүк-қыпшақ мұраларын, Жошы Ұлысы кезеңіндегі жәдігерлерді, шағатай және парсы тіліндегі құжаттарды іздестірді. Хоутон кітапханасындағы MS Turk 70 жинағындағы жеті тарихи акті қарастырылып, 22 библиографиялық жазба салыстырылды. Сонымен бірге, 70 ғылыми және анықтамалық материалдан тұратын библиографиялық тізім жасалды.
Сирек кітаптармен жұмыс тәжірибесі
Қазақстандық мамандар Widener, Houghton және H.C. Fung кітапханаларында, сондай-ақ Harvard Library Information and Technical Services бөлімшесінде сирек кітаптар мен қолжазбаларды сақтау, ғылыми каталогтау, цифрландыру және зерттеушілерге ұсыну тәжірибесімен танысты. Бұл тәжірибе Ясауи университетінде жүргізіліп жатқан жазба ескерткіштерді зерттеу жұмыстарына және шағатайтану бағдарламаларын жетілдіруге септігін тигізеді.
Ғылыми нәтижелер мен болашақ жоспарлар
Дэвис орталығында өткен «From Shelves to Scholarship» семинарында қазақстандық тарап ғылыми жетістіктерін таныстырды. «Ғылым ордасы» бас директорының орынбасары Азамат Нұршанов 2026 жылдың қазан айындағы мәлімет бойынша, 1 510 қолжазба мен сирек кітаптың цифрландырылғанын, 417 сирек кітаптың ғылыми өңдеуден өткенін хабарлады. Бағдарлама орындаушысы Айнұр Әбіш қазақ тілінің грамматикасына арналған зерттеуін ұсынды. Сапар аясында Дэвис орталығының өкілдерімен бірлескен зерттеулер мен ғылыми жарияланымдар әзірлеу, академиялық алмасу мәселелері талқыланды.
Ғылыми сапар қорытындысы
Ғылыми іссапар соңында қатысушыларға сертификаттар табысталды. Қазақстан делегациясын Гарвард университетінің халықаралық байланыстар жөніндегі вице-провосты, профессор Марк К. Эллиотт қабылдады. Оған Ясауи университетінің Еуразия ғылыми-зерттеу институты әзірлеген «Жошы Ұлысына қатысты ресми жазбалар» жинағы тарту етілді. Бұл сапар қазақстандық ғалымдарға ғылыми нәтижелерін халықаралық деңгейде таныстыруға және Гарвард университетімен ынтымақтастықты нығайтуға мүмкіндік берді. Жинақталған тәжірибе жаңа жарияланымдар мен бірлескен зерттеулерге негіз болады.
Дереккөз: gov.kz
